SỢI TƠ NHỆN

(The spider’s thread)

Tác giả: AKUTAGAWA RYUNOSUKE

Người dịch: LÊ ANH DŨNG

Tác giả:  

Akutagawa Ryunosuke (1892-1927)

Akutagawa Ryunosuke (Giới Xuyên Long Chi Giới) sinh ở Tokyo ngày 01-3-1892, uống thuốc độc quyên sinh và mất ở Tokyo sáng sớm ngày 24-7-1927. Trong ba mươi lăm năm, ông hầu như sống hoàn toàn ở Tokyo, khoảng mười tám năm ở nhà trường và chừng mười một năm hầu như ở bàn viết với độ 200 truyện ngắn.

Theo truyền thuyết, sở dĩ cha ông (Niihara Toshizo) đặt tên ông là Long Chi Giới (giữa loài rồng) v́ ông sinh vào giờ Th́n, ngày Th́n, tháng Th́n, năm Nhâm th́n.

Lúc c̣n thơ, ông được đem giao cho người bác (Akutagawa Shodo) không con nuôi dưỡng. Mới học lớp Ba, Ryunosuke đă t́m được tập phác thảo của Tokutomi Roka, nhan đề Shizen to Jinsei (Tự nhiên tô nhân sinh – Thiên nhiên và con người). Ông đọc say mê và từ đó có ḷng ham thích văn chương. Ông được giới thiệu vào trường trung học ở Tokyo không phải qua thi tuyển, rồi tốt nghiệp hạng danh dự và vào Đại học Hoàng gia Đông Kinh (Tokyo). Tại đây, ông học văn chương Anh, tốt nghiệp năm 1916. Ông đă khước từ chức giáo sư tại Đại học Hoàng gia Cửu Châu (Kyushu). Cửa nhà ông luôn luôn treo bảng cáo bệnh để tạ khách, v́ ông muốn dành nhiều thời gian đọc sách.

Năm 1914, ông đăng truyện ngắn đầu tiên trên tạp chí Shinshicho, nhưng không được chú ư lắm. Năm sau (1915), ông đăng hai truyện ngắn trên tạp chí Teikoku Bungaku, mà truyện thứ hai nhan đề Rashomon (Lă Sinh Môn) nổi tiếng gần như gắn liền với tên tuổi ông (truyện này c̣n được quay thành phim). Tháng 5-1917 ông xuất bản tập truyện đầu tay, nhan đề chung cho cả tập là Rashomon.

Truyện Sợi tơ nhện được ông đăng trên một tạp chí dành riêng cho thanh niên. Năm 1930, Glenn W. Shaw chọn trong 200 truyện của A. Ryunosuke, tuyển lấy 11 truyện và cố dịch sát nguyên tác, rồi giao cho nhà xuất bản Hokuseido ấn hành với nhan đề Tales grotesque and curious (Truyện truyền kỳ). Sợi tơ nhện (The spider’s thread) là truyện thứ sáu trong tập này, được kể bằng giọng văn giản dị, nhưng bố cục rất có chủ ư. Truyện thể hiện một trong những triết lư căn bản của đạo Phật là Nghiệp (Karma). – LAD

Tác phẩm:  

I.

Hôm ấy đức Phật một ḿnh nhẹ gót bên bờ ao sen ở cơi Niết bàn.

Những đóa sen rộ nở trong ao, tất cả đều trắng ngần như châu ngọc, và ở tâm hoa cánh nhụy vàng không ngừng tỏa hương thơm bát ngát khung trời.

Ở cơi Niết bàn bấy giờ là buổi sáng.

Giờ đây đức Phật đứng yên lặng bên bờ ao, và qua một khoảng hở giữa đám lá che phủ mặt nước, Ngài chợt nh́n thấy cảnh quan ở dưới.

Bởi lẽ Địa ngục nằm ngay bên dưới ao sen của cơi Niết bàn, con sông Tam đồ [1] và ngọn núi Đao [2] có thể nh́n thấy rơ qua làn nước trong suốt như pha lê, như qua ống viễn kính.

Rồi đức Phật nh́n thấy một người tên Kandata, đang quằn quại cùng các tội nhân khác ở tận cùng Địa ngục.

Gă Kandata này là tướng cướp, xưa kia đă làm nhiều điều ác, sát sinh hại mạng và phóng hỏa đốt nhà, tuy nhiên y được ghi công đức một việc thiện. Có lần trên đường xuyên qua rừng sâu, y chú ư tới một con nhện bé nhỏ đang ḅ dọc theo vệ đường.

Giở chân lên thật lẹ làng, y sắp sửa dẫm chết con vật th́ bất chợt nghĩ rằng: “Thôi đừng, nhỏ nhít như nó cũng có linh hồn; giết bừa nó đi th́ thật xấu hổ.” Và y đă tha chết cho con nhện.

Khi nh́n xuống cơi Địa ngục, đức Phật nhớ lại cái cách Kandata tha mạng con nhện. Và đức Phật nghĩ rằng, nếu có thể được, để báo đền cho việc thiện ấy, Ngài muốn đưa y thoát ra khỏi Địa ngục. May sao, lúc nh́n quanh, Ngài bắt gặp một con nhện của cơi Niết bàn đang giăng sợi tơ như bạc xinh đẹp trên đám lá sen ánh một màu thanh b́nh yên ả.

Đức Phật nhẹ nhàng nâng lấy sợi tơ nhện trên tay. Và Ngài thả cho sợi tơ buông thẳng xuống tận cùng Địa ngục xa tít bên dưới, xuyên qua khoảng trống giữa những đóa sen trắng ngần như ngọc.

II.

Kandata đang ngụp lặn cùng các tội nhân khác trong ao Máu [3] ở nơi tận cùng Địa ngục.

Khắp chốn tối đen như mực, và thỉnh thoảng khi thoáng có ǵ hiện lên trong chỗ tối om ấy, hóa ra lại là ánh chớp lập loè của đầu mũi gươm, mũi kiếm trên ngọn núi Đao rợn người, thế nên hăi hùng khôn xiết. Hơn nữa, sự im ĺm mộ địa đang ngự trị khắp nơi, và cái duy nhất thỉnh thoảng c̣n có thể nghe thấy là tiếng thở dài yếu ớt của các tội nhân.

Ấy bởi v́ tội nhân khi xuống đến chốn này đều đă kiệt lực do muôn vạn cực h́nh của cơi Địa ngục và họ không c̣n hơi sức nào để kêu gào.

Thế nên, dù là tướng cướp dữ dằn chăng nữa, Kandata cũng ngạt thở v́ máu, chẳng thể làm ǵ khác hơn là giăy giụa trong ao Máu như một con nhái đang giăy chết.

Nhưng thời cơ của y đă đến. Một hôm khi t́nh cờ ngẩng đầu lên nh́n ṿm trời bên trên ao Máu, Kandata trông thấy từ trên cao, măi tận các tầng trời thăm thẳm, tḥng xuống chỗ y một sợi tơ nhện trắng như bạc, lấp loáng lờ mờ trong bóng tối âm u tịch mịch dường như thể nó cũng sợ bị người ta bắt gặp.

Nh́n thấy sợi tơ, y vỗ tay vui mừng. Nếu bám vào sợi tơ này mà leo lên đến tận chỗ nó xuất phát th́ chắc chắn y có thể  thoát khỏi Địa ngục.

Và hơn thế nữa, nếu mọi sự suôn sẻ, thậm chí y c̣n có thể vào được cơi Niết bàn. Vậy th́ y sẽ không bao giờ bị xô lên núi Đao hay đắm ch́m trong ao Máu.

Ngay khi trong đầu nảy ra những ư nghĩ này, y nắm chặt lấy sợi tơ bằng cả hai tay và bắt đầu dốc toàn lực leo riết lên.

Vốn là tướng cướp, y quá đỗi thành thạo với những việc leo trèo như thế.

Nhưng Địa ngục cách Niết bàn hàng hà sa số dặm và có nỗ lực như y th́ cũng không dễ ǵ thoát ra được. Sau khi leo được một lúc, cuối cùng y kiệt sức và không thể nhích thêm được lấy một phân.

Thế là, v́ chẳng thể làm được ǵ khác hơn, y dừng lại dưỡng sức và đu ḿnh vào sợi tơ, nh́n xuống, nh́n xuống tận bên dưới. Ngạc nhiên biết bao, nhờ y đă leo tận lực, ao Máu nơi y từng lặn hụp trong đó bấy giờ đă khuất ch́m tận bên dưới trong bóng tối hun hút. Và ngọn núi Đao rợn người th́ lấp loáng lờ mờ bên dưới y. Nếu cứ leo lên với tốc độ này, y có thể ra khỏi Địa ngục dễ dàng hơn y tưởng.

Xoắn bàn tay vào sợi tơ nhện, Kandata cười ha hả và bằng cái giọng mà y chưa hề thốt lên trong ngần ấy năm, kể từ khi xuống Địa ngục cho tới nay, y hét to: “Thành công rồi! Thành công rồi!”

Nhưng bỗng dưng y chú ư thấy rằng ở bên dưới sợi tơ nhện cơ man tội nhân khác cũng đang hăm hở leo lên theo sau y. Họ nhích lên, nhích lên, giống hệt như một đàn kiến diễu hành.

Mục kích cảnh tượng này, Kandata chỉ biết chớp chớp mắt một lúc, miệng há hốc ra một cách ngốc nghếch trong nỗi thảng thốt kinh hăi.

Sợi tơ nhện mỏng manh dường ấy, tưởng đâu chỉ với riêng một ḿnh y thôi cũng phải đứt phựt rồi, cớ sao nó chịu đựng nổi sức nặng của cả ngần ấy thân h́nh kia chứ?

Nếu sợi tơ đứt phựt giữa lưng trời, th́ kể cả chính y, sau bao công lao khó nhọc mới leo tới được chỗ này, y cũng sẽ phải cắm lộn đầu rơi ngược xuống Địa ngục trở lại. Nếu xảy ra sự việc như thế th́ khiếp đảm quá.

Nhưng trong thời gian đó hàng trăm hàng ngàn tội nhân vẫn đang giăy giụa thoát ra khỏi ao Máu tối tăm và đang tận lực leo lên thành hàng trên sợi tơ mỏng manh lấp loáng. Nếu y không mau lẹ có hành động ǵ, sợi tơ chắc chắn sẽ phải đứt ĺa, rớt xuống. Bởi thế, Kandata hét toáng lên:

“Nè lũ tội nhân chúng bay! Sợi tơ này là của tao. Ai cho phép chúng mày leo lên đây? Xuống đi! Xuống đi!”

Ngay đúng lúc ấy, sợi tơ nhện cho tới bấy giờ vẫn chưa có dấu hiệu ǵ là sẽ đứt, th́nh ĺnh phựt ĺa ngay tại chỗ Kandata đang đeo bám vào.

Thế là y vô phương cứu rồi. Chẳng kịp kêu lấy một tiếng nào, y cắm lộn đầu lao vút xuống rơi vào bóng tối, người y quay tít như cái bông vụ.

Sau đó, chỉ c̣n sợi tơ nhện của cơi Niết bàn, mỏng manh và lấp lánh, lơ lửng treo giữa khung trời chẳng ánh trăng sao.

III.  

Đứng trên bờ ao sen của cơi Niết bàn, đức Phật chăm chú theo dơi mọi sự diễn ra, và khi Kandata như một ḥn đá ch́m lỉm xuống đáy ao Máu, Ngài lại thong thả bước đi với nét buồn buồn trên khuôn mặt.

Hẳn nhiên trái tim lạnh lùng của Kandata không sao cứu được y thoát khỏi Địa ngục, và y đă nhận lấy sự trừng phạt đích đáng mà rơi trở xuống chốn đọa đày. Ánh mắt đức Phật bộc lộ nỗi xót thương, nhưng trong ao kia những đóa sen trắng ngần của cơi Niết bàn chẳng hề quan tâm chi những việc như thế cả.

Những đoá sen trắng ngần như châu ngọc đang đung đưa mơn man đôi bàn chân Phật. Khi hoa lắt lay qua lại, từ những cánh nhị vàng ở tâm hoa, hương thơm ngào ngạt không ngừng tràn ngập khung trời.

Ở cơi Niết bàn bấy giờ là gần trưa.

LÊ ANH DŨNG dịch

(Bà Chiểu, 21-5-1993)

Chú thích:

[1] sông Tam đồ (Tam đồ xuyên, Sanzu-no-Kawa): Con sông có ba chỗ phải vượt qua – chỗ cạn, chỗ sâu, và chỗ sâu nhất. Sau khi chết bảy ngày, hồn người chết phải vượt qua con sông này. Hồn nào xấu xa, tội lỗi nhất sẽ phải vượt sông ở chỗ sâu nhất. (Theo Japanese-English Buddhist dictionary, Daito Shuppansha – Từ điển Phật giáo Nhật-Anh, Đại đông xuất bản xă, 1965, tr. 261.)

Tam đồ c̣n được giảng là ba đường khổ: (1) Hỏa đồ: đường đưa tội nhân tới ngục lửa; (2) Huyết đồ: đường đưa tội nhân tới ngục máu, ở đó tội nhân xâu xé nhau như thú vật; (3) Đao đồ: đường đưa tội nhân tới ngọn núi trên đó mọi ngọn cỏ hay lá cây đều là lưỡi đao, lưỡi kiếm bén ngót. (Theo A dictionary of Chinese Buddhist terms. Buddhist culture service – Trung-Anh Phật học từ điển, Phật giáo văn hóa phục vụ xứ. Đài Bắc, Đài Loan: 1962, tr. 62.)

[2] núi Đao (Đao sơn, Hari-no-Yama): Xem chú thích 1.

[3] ao Máu (Huyết tŕ): tại ngục máu, c̣n gọi Huyết ô tŕ. (Theo Trung-Anh Phật học từ điển, tr. 221.)  

 Cùng một tác giả Lê Anh Dũng

Đôi ḍng sơ lược về tác giả Lê Anh Dũng