Nữ Trung Tùng Phận

Đoàn Thị Điểm

        Dụng văn-hóa trau-tria nữ phách,
        Lấy kinh-luân thúc-thách quần hồng,
        Gươm thư giúp sức gươm hùng ,
        Điễm tô nghiệp cả con rồng cháu tiên . 
         

        Bởi rẻ-rúng thuyền-quyên thiếu học,
        Dầu chí thân tơ-tóc cũng khi .
        Tinh-thần cao-thấp nhờ thi
        Giục tài nữ-sĩ sánh b́ cùng nam . 
         

        Chinh-phụ trước treo nên giá guí
        Áng văn làm nhuệ-khí cầu vinh
        Thêm duyên chước quí giao t́nh
        Mỹ-ngôn nương ư gia-đ́nh an vui . 
         

        Nấu kinh-sử ra mùi son phấn
        Cầm bút nghiên đặng thấm má đào
        Quần xoa đỡ ngọn binh-đao
        Lấy h́nh thục-nữ dậm màu nước non. 
         

        Cửa thánh-miếu hỡi c̣n thiếu gái ,
        Chốn quyền-môn nữ lại vẫn không
        Vật chơi ở chốn khuê-pḥng
        Đă cam phận vợ để chồng cầm duyên . 
         

        Phần nội-trợ trăm phiền đeo đẳng
        Đạo phụ cơ đă nặng cho ḿnh
        Duyên may chồng đă nghĩ t́nh
        C̣n cha, c̣n mẹ có đành phận đâu ? 
         

        Nỗi em chị bởi đâu chẳng thuận
        Nỗi nhi-tôn lẩn-bẩn bên lưng
        Nỗi nhà, nỗi bếp, nỗi lân ,
        Nỗi trong thân tộc, nỗi gần nỗi xa . 
         

        Trên lo thảo, giữa ḥa, dưới thuận
        Ngoài nên danh trong vững mối giềng
        Nỗi trông hương-hỏa giữ bền
        Giúp nên chồng có phẩm quyền cao sang . 
         

        Mảng lo-lắng chữ nhàn nào rơ
        Huống để công đến ngơ Khổng-tŕnh
        Rừng nho biển thánh thinh-thinh
        Nữ lưu nào thấu muôn ngh́n thi-thơ. 
         

        Kĩnh tổ-tiên, nỗi thờ, nỗi phụng
        Tế tông-đường, lo cúng lo đơm
        Kiến thân, viếng sớm thăm hôm
        Chua cay rơ miếng, cơm ngon, cá bùi . 
         

        Lưỡi lừa miếng nhai cơm lũ trẻ
        Kiêng vật ăn đặng để nuôi con.
        C̣n con ṇi giống chồng c̣n ,
        Mảnh thân đành chịu hao-ṃn với ai ? 
         

        C̣n gặp thủa xanh mày lịch sắc
        Dâng h́nh hoa treo mắt bướm ong
        Nào là hương đượm lửa nồng
        Nết khuôn giữ vẹn chữ đồng lương nhân . 
         

        Muốn trau-chuốt mặt ngần thân dịu .
        Vẽ cho hay mày liễu má đào
        Thương ǵn lúc ốm khi đau ,
        Sợ chê xấu phận, cây màu phấn-son . 
         

        Ḿnh mỏng-mảnh, sức non-nớt yếu
        Đỡ-nâng chồng vốn thiếu tay co
        Không toan sớm đói chiều no,
        Lựa là tứ hải ngũ hồ giúp nhau . 
         

        Cứ tựa cửa pḥng đào giấu dạng
        Ngoài nước non nào hẳn vơi chênh .
        Mảng trong thấm nghĩa năm t́nh
        Để công bẻ liễu bắn b́nh trượng phu . 
         

        Dầu không mấy giả ngu cho thuận
        Phải bao nhiêu cũng nhận lỗi lầm .
        Pḥng đào giữ rủi rơi trâm ,
        Sợ lơi hơi sắt, tiếng cầm lạc cung . 
         

        Thử từ nết khi chung lúc chạ ,
        Gióng từ hơi, ḥa-nhă tơ loan,
        Ch́ vui dưới trướng ngoài màn.
        Nhẫng lo ngại nỗi phụ-phàn ái-ân . 
         

        Nghe từ lịnh, cúi vâng từ mạng
        Nhọc ḷng chi nào dám dỉ hơi!
        Sợ cơn dông gió tơi-bời.
        Trà-mi xơ-xảy hoa rời ră bông. 
         

        Che đậy kín, tường đông ong bướm,
        Giấu nhặt nghiêm, nhụy tướng hương b́nh .
        E khi vách có âm thinh,
        Để gương lỗi đạo, lỗi t́nh phu-thê, 
         

        Giao thân cứ gần kể kẻ thiết,
        Ép nhớ thương làm điếc làm đui.
        Mặc người cha dể mẹ duôi
        Ngoại tông nương phận, nếm mùi trân cam. 
         

        Hiểu thương ghét giả cam phận dại .
        Biết nên hư chẳng căi cho cùng
        Nên th́ an phận kiếm cung,
        Hư th́ khổ vợ tội chồng chung nhau . 
         

        Ngoài mặt phép, chàng sao thiếp vậy,
        Giữa cửa công phải quấy đồng thân .
        Vinh th́ chàng măo thiếp cân ,
        Hèn th́ chàng váy thiếp quần đổi thay . 
         

        Lấy khổ-cực làm bài thuốc mến,
        Dụng đau thương rù-quến thâm t́nh
        Dầu chàng đổi dạ én anh,
        Tề-mi vẹn Đạo giữ ǵn phép khuôn , 
         

        Nâng khăn-trắp giải buồn quân-tử
        Hầu tửu trà giấc ngủ không an
        Chàng vui thiếp cũng vui càng
        Chàng buồn thiếp tựa bên màn khóc theo , 
         

        Ḍng tương chảy thân bèo trôi-nổi
        Chẳng ai thương chửa lỗi b́nh lời
        Chàng th́ biển cả vơi-vơi
        Thiếp thân bóng bọt giữa vời linh đinh . 
         

        Nếu gặp phước bố ḱnh đánh khách ,
        Biết yêu hoa dưới ngạch pḥng thu
        Rủi duyên, gặp phải thường phu ,
        Nhành xuân th́ trọng, gương thu dở cầm . 
         

        Khi lịch sắc, trao trâm đáng giá
        Cơn tàn hoa, keo ră sơn rời .
        Vẻ hồng mắt mỏ bao mươi ,
        Đưa cho quân-tử trọn đời chủ-trương . 
         

        Nhụy đương nở mùi thơm ngào-ngọt
        Dâng h́nh hoa lo lót con ong
        Trăm năm kim cải cũng chồng
        Trái duyên cũng vẹn đạo tùng mà thôi . 
         

        Thân ḷn cúi, vợ tôi chồng chúa,
        Đạo phu thê như đũa nên đôi .
        Dầu cho lúc đứng, khi ngồi ,
        Chàng là chúa cả, thiếp thời gia-nô . 
         

        May quan cả rủi cho lê-thứ
        Trong gia-tộc cũng cứ phép nhà
        Hèn người sang ấy của ta
        Chê người, ta lại cho là đáng khen . 
         

        Chồng sang đặng ta hèn chẳng quản ,
        Chồng đẹp h́nh ta mảng lo-âu .
        E ra nhiều thiếp nhiều hầu ,
        Rồi tham bẻ lựu, bỏ đào bơ-vơ. 
         

        Hễ xấu dạng, th́ nhơ phận thiếp
        C̣n đẹp h́nh nhác kiếp phù-dung .
        Ḿnh thương người cũng thương cùng
        C̣n như chê bỏ, lại dùng vào đâu ? 
         

        Kiếm xứng mặt mày râu dưới thế
        E không mưu đủ kế ǵn duyên .
        C̣n theo tham ván bán thuyền.
        Trông chi giữ mảnh hương nguyền cùng nhau, 
         

        Lỡ lối cũ động-đào lạc bước ,
        Khó cầm duyên đợi ngọc cầu lam
        Thân tiên dầu lỡ gót phàm ,
        gương xưa lỗi ráp ai cầm làm chi . 
         

        Nhẹ là bức, nặng th́ t́nh nghĩa
        Để dụng riêng cho phiá nữ-lưu.
        Thung-dung quân-tử hảo-cừu ,
        Năm thê bảy thiếp mặc dầu trăng hoa . 
         

        Nào có tưởng vợ nhà đau-đớn ,
        Ôm t́nh-si, muôn lượng sầu than.
        Máu ghen chăn gối dẫy tràn,
        H́nh mai ủ-đột, sắc càn héo-don . 
         

        Hễ càng ngắm hao ṃn đá ngọc
        Càng riêng lo tơ-tóc không bền .
        Chàng vui cung nguyệt trao duyên
        Thiếp sầu sợ nén hương huyền bớt thơm . 
         

        Lo rồi ngại ra cơn mất nết
        V́ ghen tương hết biết thân ḿnh
        Dám toan tử-tiết với t́nh
        C̣n chi kể đến gia-đ́nh hư nên.
         

        Nếu ôm-ấp một bên thương nhớ ,
        Bịnh tương-tư khó gỡ cho kham .
        Nên toan đập nát cung cầm ,
        Vô duyên đành phận, sống làm chi đây ? 
         

        Thương ra giận khó khuây nỗi nhớ
        Mối tơ duyên ai gỡ cho đang
        Hỡi người cỡi phụng ngừa loan ,
        Phải như vợ dám phụ-phàng mới sao. 
         

        Tả nỗi thảm, thêm đau mấy đoạn ,
        Mượn bút hoa đắp cạn thành sầu .
        Tiếng tiêu dấu lọt phụng-lầu ,
        Hoặc may gỡ đặng giây sầu nữ-nhi . 
         

        Cầm bút ngọc đề thi tự thuật
        Một kiếp sanh của bậc văn-tài
        Nêu gương tuyết giá hậu lai,
        Gỡ trong muôn một những bài sanh lư . 
         

        Khi đầu ấp cùng khi tay gối
        Thân-thiết nhau sớm tối quen hơi .
        Chừ sao chong ngọn đèn ngồi,
        Cô-đăng giỡn bóng, ghẹo người thương tâm . 
         

        Nào là thuở âm-thầm dan-díu,
        vịnh bóng trăng dặng níu hoa đào .
        Chừ sao bỏ cảnh úa xào,
        Nhụy phai, hương lợt khuôn rào tả-tơi? 
         

        Nào khi đứng lúc ngồi đủ mặt .
        Qua tường đông lóng bậc tơ-đồng .
        Chừ sao chăn-chiếu lạnh-lùng
        Phím loan nín bặt, tranh ṭng đứt dây . 
         

        Nào khi lén vẽ mày thục-nữ
        Nào khi lo ǵn-giữ hương thề .
        Chừ sao bướm cũ ĺa huê,
        Vườn thu vắng khách, ủ-ê canh tàn . 
         

        Nào khi tựa bên màn canh lụn
        Nào khi ngồi ngó bóng Hằng-Nga
        Chừ sao để lụn canh gà,
        Vắng hoe gối phụng, nguyệt tà, hoa thưa . 
         

        Nào khi đổ mây mưa đảnh giáp
        Nào khi lo ấm-áp cung thiềm
        Chừ sao vắng dạng, tàn đêm
        Gia cư rách cửa, ven thềm cỏ chen . 
         

        Nào khi ước giữ niềm son-sắt
        Nào thề non nắm chặt dải đồng
        Chừ sao đổi dạ thay ḷng
        Hẹn xưa bỏ chảy theo ḍng tương-giang . 
         

        Nào khi đứng giữa đàng trông ngọc
        Nào khi ngồi dưới bọc trông dâu
        Chừ sao phụ nghĩa sơ-giao
        Pḥng toan ném gánh tâm đầu sông Ngân . 
         

        Nào khi đến cầu lam chưởng ngọc
        Nào khi lo giả thuốc trường sanh .
        Chừ sao bỏ nghĩa én anh,
        Tham lê, bỏ lựu, phụ t́nh trước mai. 
         

        Nào khi cửa then gài mấy lớp
        Cấm vườn xuân nườm-nượp én anh
        Chừ hoang cây cỏ xủ mành,
        Gần cây chim lánh, đến cành gió day . 
         

        Nào khi sắc so tài đẹp dạ ,
        Nào khi nhen hương-hỏa ba sinh
        Chừ toan bứt mảnh tơ-t́nh ,
        Trà ngâu chê chớ, rượu quỳnh chối thương . 
         

        Nào khi hỏi thăm hạng Từ-Thức
        Nào khi ḍ mấy bực cầu ô
        Chừ sao kẻ hớn, người Hồ
        Để cho pḥng hạnh ra mồ quạt duyên . 
         

        Nào là lúc ngửa-nghiêng đêm quạnh
        Nào là khi thức tỉnh đêm khuya
        Chừ sao loan-phụng chia ĺa
        Con trông, vợ nhớ mắt kề ngó song . 
         

        Càng thấy con khờ không đủ trí
        Càng thêm lo huyết-khí bên chồng
        Nâng niu lúc ẵm khi bồng ,
        Phụ thân thế phận cho chồng dạy khuyên . 
         

        Càng sợ hở thung-huyên phiền-muộn.
        Thảm bao nhiêu gắng gượng làm vui
        Tảo-tần sớm dưỡng chiều nuôi ,
        Thế chàng thiếp lănh vai người hiếu nam. 
         

        Thấy em dại không ham đèm sách
        Càng để ḷng hỏi-hạch kinh luân
        Thay chàng thiếp trả nghĩa thâm
        Dạy em văn-hóa thiếp làm trưởng-huynh. 
         

        Càng nghĩ đến linh-đinh phận thiếp ,
        Càng ngại lo tội-nghiệp thân con.
        Những ngờ nước thấm đầu non
        Nào hay trăng khuyết hoa-ṃn nhơn-duyên . 
         

        Càng đeo-đẳng nỗi phiền nỗi thảm
        Càng thương thân chích bạn ĺa đôi
        Phận sao phận bạc như vôi
        Nước lưng đáy gáo, hương trôi dong là. 
         

        Càng ngắm đến cỏ hoa vật loại
        Càng thẹn v́ vắn-vỏi tơ t́nh
        Chim kết cánh, cây liền cành
        C̣n thân thiếp chịu một ḿnh đơn côi ! 
         

        Ḱa cá giỡn vẩn vơ đáy nước,
        Nọ kết đôi cưu thước ven trời
        C̣n thân thiếp chịu cút-côi
        Đèn khuya nhắc thảm, gió mơi ghẹo sầu . 
         

        Ḱa oan-ương ấp nhau chẳng hở
        Nọ én-anh rỉ-rả kêu thương
        C̣n ta luống những đoạn-trường -tanh !
         

        Ḱa cầm điểu bẻ cành kết ổ
        Nọ thú trùng moi lỗ làm hang
        Này thân thiếp chịu gian-nan,
        Linh-đinh đất chiếu, trời màn không nơi !
         

        Ḱa ong kiến tha mồi dành để,
        Cơn khốn cùng có thể nuôi thân .
        C̣n thân thiếp chịu khốn-nàn
        Tả-tơi nỗi mẹ, trần truồng nỗi con ! 
         

        Thôi đành kiếp nớt-non gượng sống
        Sống v́ con chẳng sống v́ thân
        Đ̣i phen đỗi thảm ra mầng
        Nâng-niu trẻ dại cho gần đặng cha ! 
         

        Đưa giọt sữa ra hoà giọt lụy
        Trong t́nh chung huyết-khí đúc h́nh .
        C̣n con may đặng giữ t́nh
        Khối chung t́nh ở nơi ḿnh ấu-nhi. 
         

        Nghe trẻ khóc như ch́ dần dạ
        Thấy con đau như đá đập đầu
        C̣n con ô-thước bắc cầu
        Mất con là cửa vô lầu lănh-cung . 
         

        Thấy xuân đến vẻ hồng khắp chốn
        Nương con thơ sống rốn cùng xuân .
        Ru con giọng hát ngập-ngừng ,
        Xuân ôi! xuân biết mấy lần đau thương ?
         

        Ve kêu như dường trêu thảm ,
        Mưa sầu tuôn mấy dặm biệt-ly
        Dỗ con lệ ngọc li-b́,
        Hạ ôi, hạ có biết ngh́ phu-thê? 
         

        Chiều thu nhắc, ủ-ê cảnh hạn,
        Nhấp-nhô xem cánh nhạn về non
        Trông thu rầu ngó thân con ,
        Thu ôi,thu biết hao-ṃn tấm duyên ? 
         

        Đông lạnh ngắt, mảnh mền úm trẻ .
        Ngồi đêm trường quạnh-quẽ pḥng không
        Nhờ chồng thấy trẻ năo-nồng ,
        Đông ôi, đông biết tấm ḷng kiên-trinh ? 
         

        Vắng mặt chồng cân h́nh của trẻ
        Ngó thấy con đặng vẽ tượng chồng
        Cân thương trẻ ấy mà đong ,
        Th́ trong thương ấy của chồng tám phân . 
         

        Ḱa máu huyết, cành xuân nhụy nở
        Khối ái-ân đành ở nơi con .
        Dầu cho biển cạn non ṃn
        Tơ-duyên khắn-khít chỉ c̣n bấy nhiêu . 
         

        Trẻ nhỏ-dại lắm điều học-hỏi ,
        Thường kiếm cha mong mỏi thấy nhau .
        Dỗ con chỉ bóng giải sầu
        Rằng: khuya đèn thắp cha hầu về thăm . 
         

        Hơi mảnh áo c̣n cầm đặng ngữi
        Gối loan ǵn từ buổi kết duyên
        Ba sanh dầu toại thửa nguyền
        Họa trong giấc mộng giải phiền giao hoan . 
         

        Càng bạc phước càng than con dại,
        Lo tảo-tần măi-mại dưỡng nuôi.
        C̣n cha con tỷ như côi
        Chít-chiu trẻ khó, bồi hồi mẹ đơn . 
         

        Nhịn ăn mặc ngừa cơn thiếu thốn,
        Màm lụng nhiều nuôi dưỡng sắp con .
        Nại chi xác yếu thịt ṃn
        Gia tư miễn đặng vuông tṛn giữ duyên . 
         

        Lớn một tuổi mẹ thêm một khổ ,
        Hiểu một điều mẹ hổ cho thân
        Trí con lần mở nẻo gần
        Hỏi cha sao phụ, tố-tần làm răng . 
         

        Chẳng lẽ nói cho chàng đen bạc
        Chẳng lẽ cho cỡi hạc quên nha
        Không đành nói thác ra ma .
        Không đành nói ngụ nơi nhà lầu xanh . 
         

        Không lẽ nói mến anh quên én
        Không lẽ rằng trộm nén hương thừa
        Nói chi t́m vợ dâng dưa ,
        Lẽ nào nói rượt theo vừa Hằng-Nga . 
         

        Không lẽ nói đi qua Đông-Độ
        Không lẽ rằng vô số chinh-phu .
        Lẽ nào nói bị tội tù
        Lẽ nào nói trấn Tây-Âu làm hoàng. 
         

        C̣n nói thiệt rằng chàng phụ thiếp
        Cũng v́ mê theo kiếp làng chơi
        E con đến lớn nên người .
        Gương cha để thẹn những lời bợm hoang. 
         

        Riêng chịu thảm không than với trẻ
        Đổ lụy rơi theo khóe miệng cười
        Vui là gắng-gượng làm vui
        Cái vui cùng trẻ là hồi ai-bi. 
         

        Ngàn dâu ngó ngày chầy, thăm thẳm,
        Bận ḷng con lại vấn nô-y
        Xem chừng coi mảnh anh-nhi
        Co tay đếm tuổi, bấy chày không cha . 
         

        Hột cơm tẻ, nhai ra như cát
        Gan c̣n nguyên như nát bao chừ
        Nuôi con từ lúc đ̣a thư
        Bao nhiêu máu thịt công chờ bấy nhiêu . 
         

        Chàng đâu rơ khúc-khiu cực nhọc
        Lớn khôn-ngoan biết học biết hành
        Biết ơn nuôi dưỡng sanh thành
        T́m cha lại bỏ một ḿnh thiếp côi . 
         

        Càng thấy lớn mầng rồi lại sợ
        Mầng nên h́nh c̣n sợ theo cha
        Dường như con vịt mẹ gà ,
        Trẻ thơ vội phản mụ già kinh tâm . 
         

        Làm lụng té bao lăm của-cải ,
        Để cho con làm ngăi cùng con .
        Nỗi lo đôi lứa vuông tṛn,
        C̣n lo gia-thất vĩnh-tồn hậu lai. 
         

        Định hương hỏa, hằng ngày qui tế ,
        Lập pháp-gia, tự kế phụng thờ
        Con chàng thiếp trả khi thơ ,
        Ḍng chàng thiếp dạy phụng thờ tổ-tông . 
         

        Lựa cho học các công các nghệ
        Tính cho hay mọi vẻ văn tài .
        Sĩ, nông ,công ,cổ sanh nhai
        Ngư, tiều, canh, mục làm bài bảo thân . 
         

        Hễ phải mặt văn-nhân tài-tử,
        Dạy con nên vẹn giữ nhơn-luân ,
        Văn là thượng-sĩ danh thần
        Vơ th́ bạt-tụy siêu-quần quân trung . 
         

        Quan th́ phải tận trung v́ chúa
        Dân th́ hay tập búa Lỗ-Ban ,
        Sang th́ giữ vững ngai vàng
        Hèn th́ trừ đảng bạo-tàn hại dân . 
         

        Trọng th́ lấy đai-cân làm lịnh
        Khinh th́ lo trừ nghịch làm duyên
        Nước non để tuổi cùng tên,
        Quốc-gia khinh-trọng bở-bền nơi dân. 
         

        Con thương mẹ dầu vâng lịnh dạy,
        Thương quê-hương trọng ngăi quân thần
        Ngọn rau tấc đất là ân
        Một ḍng một giống lo cần ích chung . 
         

        Nếu đề đặng tinh-trung hai chữ
        Vạch lưng con viết chữ dể dành
        Rủi cơn loạn quốc khuynh thành
        Tấm gan liệt-sĩ cũng đành độ dân . 
         

        Dầu rủi phận nợ thân chẳng vẹn
        Đạo cần-vương nêu tiếng thanh cao
        Trung-thành giữ cơi Nam-Trào
        Hùng-anh trước đặng Ngụy-Tào khiếp oai. 
         

        Trước quốc-chánh chia hai tộc chủng
        Núi Hoàng-Sơn định phỏng biên cương
        Bắc-Nam hiệp tổ Hùng-Vương ,
        Xúm nhau nâng nổi miếu-đường Việt-Nam . 
         

        Giang-san bốn ngh́n năm tổ-nghiệp
        Văn-hóa so cùng kịp tha-bang
        Xa-thơ nay găy giữa đàng
        Con tua giữ dạ cứu nàn giúp nguy . 
         

        Nào quốc-thể người thi kẻ thị
        Nào dân đem phép quỉ hớp hồn
        Nấu sôi cái máu anh-phong .
        An-bang tế-thế một ḷng lo âu . 
         

        Đấng quân-tử đâu đâu cũng nợ
        Khắp năm châu khai mở qui-mô
        Châu-lưu tứ-hải ngũ-hồ
        Thơ hương đắc-vận cậy nhờ dân sanh . 
         

        Vùng Nam-hải, uy-linh nhứt quốc ,
        Cỏ rẽ hai, chia đất ráp ranh ,
        Trời c̣n roi nước hùng-anh ,
        Giang-sơn là đấy, c̣n ḿnh ở đâu ? 
         

        Con cũng đứng mày râu dưới thế ,
        Nếu kém phương, thiếu thế vận-trù
        Dầu khôn mẹ cũng cho ngu ,
        Tài chi trong kiếp tội-tù dă-man . 
         

        Con phải nhớ da vàng máu đỏ
        Cơi Nam-Châu rỡ-rỡ quốc triều
        Con Hồng cháu Lạc bao nhiêu ,
        Thiếu tài kém đức, định triều an bang. 
         

        Mẹ dầu phải suối vàng nhắm mắt,
        Vui thấy con đáng mặt làm trai .
        Nhục con, con chịu chớ nài
        Nhục cho Quốc-thể ra tài hi-sinh. 
         

        Thất xă-tắc dân ḿnh nghịch chủng
        Quen nghề tham lại nhũng quan gian
        Sâu dân mọt nước bạo-tàn
        Mua quan, bán chức nhộn-nhàng cân đai. 
         

        Đem chơn chánh phô-bày trừ mị
        Nâng-niu cho dân-khí lẫy-lừng
        Dân th́ biết phận làm dân ,
        Chúa cho đáng chúa, đ́nh-thần đáng quan . 
         

        Trừ đảng dữ tham gian bạo ngược
        Diệt những phường mưu chước cầu vinh .
        Xem dường cuồng khấu biên-đ́nh
        Cung dâu tên cỏ, nước ḿnh chấn-hưng.
         

        Xem lịch-sử vĩ-nhân mấy mặt
        Đại trượng-phu trước giặc vong thân .
        Nên danh khai quốc công-thần
        Nêu tên hậu thế xa gần tặng phong . 
         

        Muốn hiểu tổ vinh tông báo hiếu
        Học cho hay trọng yếu Miếu-đường .
        Tầng quen cỡi ngựa cầm cương
        Trận trung quyết thắng, chiến trường đoạt binh . 
         

        Lựa những mặt tài-t́nh thọ giáo,
        Học cho thông mối Đạo quân thần
        Trương-Lương dâng dép ba lần,
        Chút công ấy định Hớn Tần nên hư . 
         

        Trọng-Ni nhận vi sư Hang-Thác
        Học tinh-thần khai thác nho-tông
        Gẩm coi tổn bấy nhiêu công
        Làm cho thiên-hạ đại-đồng tri-trí. 
         

        Tôn kỉnh thầy cũng b́ cha trẻ
        Mới đắc-truyền mọi lẽ cao siêu .
        Học hay kế nhiệm mưu mầu
        Học nên tài đặng giải sầu quốc-gia 
         

        Học đặng định chánh tà giả thiệt
        Học cho thông đặc-biệt hư nên
        Học gan sắc đá cứng bền
        Học cho đủ chước xay nền Nam-Phong . 
         

        Học cho rộng giao-thông tứ xứ
        Học cho cùng xử sự ngoại-lâ
        Học cho đúng bậc tài thần
        Ưu quân ái quốc vui cần dân nghinh . 
         

        Học cho thấu máy linh cơ tạo
        Học cho toàn trí xảo văn-minh .
        Thâu tài hay, nhập nước ḿnh ,
        Làm cho dân hưởng thái-b́nh giàu sang. 
         

        Công dạy dỗ muôn ngàn khó nhọc
        Ơn của thầy con học nên người
        Tài hay tom góp một đời ,
        Cho con chẳng kể vốn lời hơn thua . 
         

        Thầy lao-lực tùy vừa trí trẻ
        Dạy cho thông mọi lẽ gần xa .
        Tuổi xanh con đặng trí già
        C̣n thơ con học hóa ra lăo thành . 
         

        Con nhờ thầy công-danh mới toại.
        Như nhờ cha mới giỏi h́nh-dung
        Hai ơn ấy gẫm so đồng
        Nghĩa kia như hiếu, mặn-nồng cả hai . 
         

        Xưa ruộng Thuấn voi cày chim cấy
        V́ hiếu thân nỗi dậy tuổi tên .
        Đế-Nghiêu t́m hiếu truyền hiền ,
        Nương nơi gương ấy vẫn bền đạo con . 
         

        Mẫn-Tử-Khiên tích c̣n roi dấu,
        Dẫy xe cha áo xấu mặt dơ,
        Sợ đàn em dạy u-ơ,
        Khổ thà cam khổ cũng thờ dưỡng-nghi . 
         

        Con ví biết trọng ngh́ phu-tử
        Hiển-tông-môn khá giữ nơi ḷng.
        Đừng làm nhục tổ hổ tông ,
        Lập thân trả hiếu nối ḍng truyền hương . 
         

        Nh́n trung-đường đền ơn cúc-dục ,
        Nhớ công-sanh giữ chút h́nh-hài.
        Dưỡng-nuôi lao-khổ đắng cay ,
        Lửa hương chính ước có ngày nối xa . 
         

        C̣n em-út trong nhà thơ bé ,
        Trai dạy khuyên gái để khép khuôn .
        Con đừng quen tánh luông-tuồng,
        Các em hư nết gièo buồn song-thân . 
         

        Một cục máu chia phân mấy mảnh
        H́nh-hài em tượng ảnh thân con .
        Chữ rằng huyết-mạch đồng-môn ,
        Riêng chưng thân thể, tâm hồn cũng con . 
         

        Ngoài gia-tộc nước-non vầy bạn
        Lựa tài danh giao cạn tâm-t́nh
        Đời như trận giặc đua tranh
        Dầu tài một ngựa một ḿnh khó nên . 
         

        Coi gượng trước Thánh-Hiền ghi lại
        Kết bạn nhau đạo ngăi làm sao
        Tuy là khác thửa Đồng-bào ,
        Mà trong sanh-tử một màu sắt-son. 
         

        Lưu, Quan, Trương giữ c̣n nghiệp Hớn ?
        Ǵn trọn thề chết sống có nhau .
        Dầu cơn độc-mă đơn đao,
        Tâm trung nghiă-khí Ngô, Tào cũng kiêng. 
         

        Sài, Triệu, Trịnh cũng quyền như thế
        Mà nên mưu đủ kế đồ vương
        Tống thâu thiên-hạ Đại-đường
        Cũng do bởi học nơi trường hữu-giao . 
         

        Trong vũ trụ hiệp ḥa là mạnh ,
        Phận đồ-thơ phải gánh non sông.
        Anh em bạn tác vần đông .
        Xô thành cũng ngă, lấp sông cũng bằng . 
         

        Trai nam-tử gió trăn là phận
        Đạp nước-non đặng tấn khí hùng .
        Đi con đường thế gai chông ,
        Lớn gan hiu-quanh th́ ḷng cũng nao. 
         

        T́nh phu-phụ biết bao nghĩa trọng ,
        Đạo nhơn-luân gầy sống của đời
        Dầu cho non-nước đổi dời
        C̣n niềm chồng vợ, c̣n người, c̣n ta . 
         

        Bạn trăm tuổi thân ḥa làm một
        Dầu sang hèn xấu tốt cũng duyên
        Cùng nhau giữ vẹn hương nguyền
        Cái duyên ḱnh-bố là duyên Châu-Trần . 
         

        Con đường thấy phụ-nhân nan ḥa
        Cầm hồn hoa vày-vă thân hoa
        Vợ con thay phận mẹ già
        Nuôi con mẹ cậy bóng ngà nữ-dung . 
         

        Khi tối sớm lạnh-nồng có kẻ
        Thân-mật con đặng dễ giữ con
        Mẹ lo trong lúc c̣n non
        Vợ con lo lúc thân ṃn gối run. 
         

        Nếu khổ-cực chung cùng chia sớt ,
        Dầu sang vinh đừng bớt t́nh nồng .
        Hễ là vào đạo vợ chồng ,
        Hư nên đều có của ông công bà . 
         

        Con chớ ỷ ḿnh là nam-tử
        Chiếm chủ-gia hẹp xử thê-nhi .
        Đừng xem ra phận tiện-t́ ,
        Quyền trong nội-trợ cũng b́ đồng nhau . 
         

        Ai nâng-đỡ khi đau lúc ốm
        Ai vù tṛn nắng sớm mưa mơi
        T́nh chung bền giữ một đới
        Chia cơm cắn muối không dới ḷng thương. 
         

        Áo trâu đắp đông sương lạnh-lẽo
        Cửa hấp gà mở nẻo tiễn phu.
        Lập thân đừng để danh lưu ,
        Cũng như Bá-Lư-Hề âu lạc t́nh . 
         

        Chém vợ để cầu vinh thuở trước
        Ngô-Khởi c̣n gian-ngược chi danh .
        Con đừng mượn nét khuynh thành
        Lợi thân mà hại đến ḿnh hồng-nhan . 
         

        Đừng sang-trọng phụ-phàng nghèo khó .
        Gặp hầu xinh vội bỏ thê hèn .
        Cá kia chung chậu hơi quen ,
        Ái-ân đầm-thấm bởi bền nghĩa nhân . 
         

        Gương đẹp-đẽ Măi-Thần thuở trước
        Trọng nhơn luân sau trước nên quan .
        Hiền-danh ghi tạc giang-san ,
        Nghĩa-trung đi cặp con đàng trựơng-phu . 
         

        Tống-Hoằng chí trượng-phu không đổi
        Giữ nhơn-luân sợ lỗi đạo hằng
        Từ duyên công-chuá giao thân ,
        Đứt cơn vợ quáng ân-cần dưỡng nuôi . 
         

        Biết t́nh nghiă biết mùi ân-ái ,
        Chia đau thương cột dải đồng tâm
        Ḱa ai đă gọi ân thâm
        Hơn niềm chồng vợ âm-thầm giúp nhau . 
         

        Đừng đến lúc ốm đau chẳng ngó
        Hương sắc xinh lại bỏ hoa tàn
        Những là anh é nhộn nhàng
        Buôn duyên bán nợ như hàng chợ đông . 
         

        Có chi trọng đàn ông cánh bướm
        Nơi phồn-ba đậm nhượm màu gian
        Đừng quen kết lũ vầy đ̣an
        Cửa thanh lâu những rộn-ràng gío trăng . 
         

        Giấc phong-nguyệt xem bằng túy-mộng
        Vợ cùng hầu so-sóng đồng thương
        Nhỏ th́ trọng,lớn th́ nhường
        Noi cân quân-tử ra trường đánh ghen . 
         

        Coi thân vợ như em nhỏ dại
        Đem ḷng yêu phận gái đơn cô
        Đặng chồng dường thể đặng mồ
        Chôn thây cửa lạ cậy nhờ ở ai . 
         

        Phải tôn khí cành mai đương nở,
        Đừng xa-hoa làm mớ hàng chơi .
        Sánh ḿnh mỏng-mảnh thương người,
        Rủi sanh phận gaí khó cười với thân . 
         

        Gái mẹ dạy ân-cần cho lắm
        Đừng để ḿnh lụy đến sông tương
        Bông dầu đẹp khá ǵn hương
        Quí chi liễu ngơ hoa tường trao duyên . 
         

        Đóng chặt cửa giữ nguyên trinh tiết
        Trọng thân danh bền nét đào yêu .
        Phụng lầu gác uyển chờ tiêu
        Giao cầu cho đáng nhiễu điều giá gương . 
         

        Đừng đứng dựa sông tương nhắn khách
        Đừng trông trăng hỏi ngạch cung thiềm
        Đừng đề thi lá thơ chim
        Cầu hôn để phụng đến t́m cung loan . 
         

        Con khá nhớ hồng-nhan phận mỏng
        Đừng làm cho thẹn bóng trăng xuân .
        Hồng-quần tài sắc đa-truân ,
        Vào ṿng bạc phận, chi mong trọn nguyền . 
         

        Hoa phong nhụy cung Tiên cũng nếm ?
        Gấm lót đường trọng tiếng cũng nhơ
        Nhà vàng phận quí khi thơ
        Gót sen dầu lịch cũng nhờ vẻ xuân . 
         

        Đừng cho nhiễm lấm thân thục-nữ
        Chốn pḥng the cứ xủ rèm là
        Vườn thu giấu dạng Hằng-Nga
        Hải-Đường nở muộn mặn-mà ái-phong . 
         

        Phàm phận gaí đứng hàng khuê-các ,
        Phải trau-tria tướng hạc h́nh mai .
        Chín tầng cửa đóng then gài ,
        Ra ngoài nghiêm-nghị trong bày đoan-trang . 
         

        Đối với khách đồng bàn đồng tuổi ,
        Nhớ cho hay lời nói giọng cười .
        Ngôn từ ngọt dịu thanh tươi,
        Tiếng tiêu khải phụng phục người mới ngoan . 
         

        Gặp cơn rảnh nhà lang vắng khách .
        Cổng chỉ kim đèn sách học hay .
        Trăm nghề dầu chẳng đủ tài ,
        Dệt văn Tô-Huệ gỡ dày chinh-phu . 
         

        Sửa từ nết ngày thậu tập tánh ,
        Trăm hạnh hay bởi tránh đều thô.
        Xấu-xa rách-rưới lơa-lồ ,
        Đoan-nghiêm tánh-đức cũng cho gái lành . 
         

        C̣n đương thuở tuổi xanh thơ bé ,
        Rán theo cha học lễ học văn .
        Phép xưa tùng phụ đă rằng ,
        Dựa thân cội-tử đợi hàng trượng-phu . 
         

        Thánh xưa dạy từ câu nói hiếu ,
        Đạo thờ thân chầm khíu nên kinh .
        Tích xưa nhắc đến Đề-Oanh,
        Thương cha nên phải bán ḿnh kêu oan . 
         

        Bến nước gái mơ-màng trong đục ,
        Đếm mười hai hoạ phúc khó lừa .
        Xem cha cư-xử mà ngưà ,
        Pḥng sau cho khỏi đổ thừa lở duyên . 
         

        Cao niên biết tuyển hiền đáng mặt ,
        Khỏi lầm mưu kẻ giặc phong t́nh .
        Sự đời thấu rơ dạng h́nh.
        Trá ngôn lánh chước gia-đ́nh pháp nghiêm. 
         

        Đợi nơi cửa khách t́m thức ngọc ,
        Đừng đổ đường rời bốc đóa hoa
        Trong người so sánh với ta .
        Lường tài cận sắc hiệp ḥa mới nên . 
         

        Ai nam tử giữ bền tơ-tóc ,
        Nhiều người hay lừa lọc câu thề .
        Trước khen sau ắt có chê ,
        Ghi tâm tánh đức kiếm bề phụ nhau . 
         

        Rủi để khách tóm thâu tiết-hạnh ,
        Tránh không qua nhẹ tánh nghi ngờ .
        So ḿnh nắm dễ tóc-tơ ,
        Ngoài ra c̣n lắm hẫng-hờ lứa đôi . 
         

        Nét xuân sắc mấy hồi là trọng ,
        Xuân lỡ rồi khó mộng xuân nguyên .
        Thà cho đáng mặt thuyền-quyên ,
        Đừng làm cầm sắt ra duyên bẽ-bàng . 
         

        Khi gặp đặng phải trang tài-mạo ,
        Họăc trao trâm đắp áo làm tin
        Th́ toan giữ vẹn chung t́nh ,
        Đưa thoi đừng để lỗi ḿnh nữ trung . 
         

        Đến lúc đă chung pḥng ḥa-hiệp
        Phải tùng phu là phép xưa nay .
        Mạnh-Quang tích trước ghi tài .
        Tề-Mi vẹn đạo chẳng nài khổ-thân . 
         

        Vợ Châu-Công đ́nh-thần mạng phụ ,
        Ở thôn-quê lam-lụ làm ăn .
        Chồng th́ triều nội cao-sang
        Vợ lo canh-cửi cơ-hàn tấm thân . 
         

        Giúp chồng trọn ân-cần nhiếp-chánh ,
        Mới nên trang chúa Thánh tôi hiền .
        Vợ không tham nhũng kim tiền
        Chồng lo trọn đạo nắm quyền chăn dân . 
         

        Phạm-Trọng-yêm mấy lần xa vợ ,
        Nợ quân-vương nhiều thuở truân-chuyên .
        May duyên gặp đặng vợ hiền ,
        Thanh-liêm chánh-trực giữ bền ḷng son. 
         

        Phải căn nợ cách non cũng gặp ,
        Lỡ trái duyên vội gắp ra hư .
        Con xem từ trước đến chừ .
        Đấng anh-hùng gặp anh-thư mấy người . 
         

        Dầu đẹp xấu để đời luận biện ,
        Vui duyên con thân miễn an vui .
        Đừng chê chồng phân thiệt-tḥi,
        Đáng danh quân-tử phải người lang-quân . 
         

        Chữ hằng dạy thanh-xuân bất tái ,
        Vợi người rồi danh gái hết kêu,
        Noi gương đức hạnh Nhị-kiều ,
        Dở dang Du-Sách giữ điều tiết-trinh. 
         

        Hễ thất nghĩa rẻ khinh Kim-Cải ,
        Khó tưới hoa trở lại thanh tươi .
        Hư nên cũng có một đời ,
        Hay chi thay đổi nhành mai sái mùa . 
         

        Tri-âm v́ đáng dây cầm nguyệt ,
        Đừng đem t́nh chí-thiết giao-hoan .
        Căn duyên dầu có phụ-phàng ,
        Cũng do tiết giá mở đàng ngại lo. 
         

        Trai bảy thiếp cũng cho chẳng hại ,
        Gái lộn chồng đă hoai tánh danh ,
        Con coi phận mẹ mỏng mành,
        Chánh thê nay lại sánh ḿnh thứ thê . 
         

        Muốn c̣n phước dựa kề quân-tử .
        Phải hạ ḿnh đặng xử vuông tṛn .
        Chia chồng v́ dạ sắt-son ,
        Nhịn chồng bởi chút sắp con cái nhà . 
         

        May tiểu-thiếp biết ḥa biết thuận ,
        An thân chồng đẹpxứng nợ duyên .
        Rủi ro gặp gaí bán thuyền ,
        Loạn gia phải chịu thảm phiền lắm cơn . 
         

        Thà thấy dạng c̣n hơn hiu-quạnh ,
        Nên cắn răng nhịn nhín t́nh thương.
        Ai đời thắt dạ mà lường ,
        Bưởi ḅng bụng gaí vẫn thường giống nhau. 
         

        Cội thung thấy càng cao tuổi hạc ,
        Nhớ liễu mai chếch mác mà đau.
        Trường-Đ́nh giục thảm canh thâu,
        Gối c̣n nữa nguyệt đối đầu pḥng thu . 
         

        Con quốc quốc chưa âu đổi bạn ,
        Máu đổ-quyên đợi măn kiếp sanh.
        Trượng-phu hà-hải đă đành ,
        Nỡ nào đày thiếp một ḿnh tương-tư. 
         

        Chiêu-Quân chịu gĩa từ đất Hớn
        Thân cống Hồ ngất-ngưởng tha bang.
        Thiếp nay cũng giống như nàng .
        Thân Hồ tâm Hớn đôi đàng khó nguyên. 
         

        C̣n Tinh-Vệ lấp phiền biển ái,
        Đ̣i trả chồng hà-hải sóng chôn .
        Thiếp thân như ốc mượn hồn ,
        Sống không thiết sống chết c̣n ngậm đau. 
         

        Nơi Phiên-Quốc xôn-xao lượng thảm ,
        Hạnh-Ngươn xưa đă dám hi-sinh .
        Cũng như thiếp nặng khối t́nh ,
        Găy trâm Lương-Ngọc bễ b́nh Lư-Uyên. 
         

        Dầu chàng có vui riêng quên thiếp,
        Thiếp cũng lo tội-nghiệp thân chàng.
        Đậm hương cho toại hồng-nhan.
        Gẫm thân có lúc khốn-nàn ốm-o . 
         

        Thương chi thật con đ̣ đưa khách ,
        Nghĩa chi nồng những cách bán duyên .
        C̣n thân c̣n mến c̣n quyền ,
        Hết ưa hết chuộng th́ duyên hết nồng . 
         

        Đây c̣n nổi bế bồng thêm trẻ ,
        Hễ giao t́nh chẳng lẽ không con .
        Hai vai gánh nặng thân ṃn ,
        Cơn đau thất nghiă hầu hờn giảm thương . 
         

        Chẳng như thiếp nhớ ơn giải cấu ,
        Mến từ khi mở nụ đào yêu .
        Trăm cay ngàn đắng cũng chiều ,
        Quí thân quân-tử dám liều với thân . 
         

        Rẻ rúng bấy hễ cân cũng trọng,
        Quí bao nhiêu hờ-hững cũng khinh .
        Chàng th́ nhẹ thể v́ t́nh,
        Thiềp th́ lo sợ lụy ḿnh trượng-phu. 
         

        Niềm âu-yếm ai đâu rơ giá ,
        Vui trăn hoa dối trá là thường .
        Ăn nhờ, ở tam mua thương ,
        Tiếc chi những thói hoa tường buôn ong. 
         

        Trông tin nhạn về đông ṃn-mỏi,
        Thả lá hồng biết hỏi nơi ai .
        Khối sầu càng chất càng cay ,
        Chờ năm, năm lụn, đợi ngày ,ngày qua .
         

        Soi kính cũ mặt hoa đă nhíu,
        Tóc hoa râm mày liễu ướm sương .
        Mùi chê dưới mắt chán chường ,
        C̣n duyên chi mộng đến đường tái hôn . 
         

        Thôi đành gởi tâm-hồn gió tuyết,
        Theo nương con cho hết tam tùng .
        Hoặc là tṛn nghĩa thủy chung ,
        Hoặc là chia dạ năo-nùng với con . 
         

        Ngắm đường thế đă ṃn vinh-nhục ,
        Đổi thay duyên đặng phúc hạnh ǵ .
        Lánh buồn lại lạc lối bi ,
        Rẽ duyên kim cải đem b́ phấn hương . 
         

        Liếc mắt ngó vào trường phong-nguyệt ,
        Mua trận cười nào tiếc ngàn vàng .
        Chừng cơn phấn lợt hương tàn ,
        Núm mồ bạc-mệnh bên đàng cỏ chôn . 
         

        Nào những khách đoạn-trường kim cổ
        Bởi trái duyên nên lỡ gót trần
        Bán xuân khi đắt giá xuân ,
        Thu qua để thẹn hồng-quần biết bao . 
         

        Hỏi đến khách sớm đào tối mận
        Đọn những trang ngọc cận hương thân .
        Tầng nghe giá tuyết trong ngần ,
        Cớ sao bị nhiễm phong-trần bởi đâu . 
         

        Bởi thuyền bá sóng xao biển ái ,
        Bởi non thề sương trải lạnh lùng .
        Bởi chàng phụ tấm t́nh chung ,
        Bởi tơ-duyên cũ, tơ-hồng hết xe . 
         

        Bởi nhan-sắc không khóc không mặn ,
        Bởi hơi đồng không thẳng không kiêu .
        Bởi quen mùi vị pḥng tiêu ,
        Bướm ong kiếm dựa vườn điều đổi hướng . 
         

        Bởi hoa chạ bên đường dễ hái
        Bởi buôn hương nặng ngăi nhiều nhơn .
        Đờn hay vặn lắm trục lờn ,
        Đổi hơi cầm sắt ra trường ca xang . 
         

        Bởi vào trướng ra màn hết vị ,
        Bởi ngồi lơn lên kỷ hết nồng .
        Nên ưa mèo mả gà đồng,
        Bỏ h́nh loan-phụng, dựa lồng chim xanh . 
         

        Bởi mến cảnh đôi cành đài liểu ,
        Bởi ưa hoa, bận-bịu đài hoa
        Bởi ham nguyệt rạng lánh nhà ,
        Đèn chong buồn-bực, lập ḷa rèm thư. 
         

        Bởi quen mặt đào châu bớt đẹp
        Bởi nh́n thường hoa ép liễu nài .
        Chê vành xuân hết bịu mai ,
        Kiếm đường hỏi liễu-chương-đài bao mươi . 
         

        Bởi cửa tiá bóng trời nồng-nực
        Bởi thiên thu, gió chặt đường ong.
        Cánh hồng quen với cuồng-phong ,
        Nước non thế-giới vẫy-vùng tinh trăng. 
         

        Bởi cung quảng, bóng hồng nhấp-nhoá
        Bởi đến Ngô, nghe gă Tây-Thi .
        Bởi ham bóng sắc hơn ch́ ,
        Mỹ-nhân thấy dạng kể ǵ đến duyên . 
         

        Quen xa-mă chê thuyền là chặm ,
        Đă mùi chàm, gọi thấm là hơn
        Ca hay quên hẳn giọng đàn,
        Một đêm tùy-mộng sánh hơn gặp vàng . 
         

        Nơi tửu-điếm, nhà lang khác hẳn ,
        Vợ chồng thường ít sẳn chiều thương .
        Trà-mi kém sắc hơn hường ,
        Tiếng cười Bao-Tỷ hơn hờn Phan-Vương . 
         

        Thiếp biết phận cánh bườm dưới gió,
        Đă khổ đời chiụ khổ cùng đời
        Thuyền nan sợ sóng ḍng khơi .
        Khúc quanh eo hẹp, ch́u thời khúc quanh . 
         

        Soi ḍng nước đặng nh́n thấy dạng ,
        Thấy nghi-dung hết mặn nét ngài .
        Chẳng c̣n yểu điệu h́nh mai,
        Da mồi tóc đă ướm thay nửa vàng . 
         

        Mảng gượng vui cùng đàn cháu dại ,
        Chỉ lời hay sự phải khuyên răn .
        Tóc xanh là bạn mày nhăn ,
        Nên ba dạy cháu biết bằng năm mươi . 
         

        Khóc của mụ pha cười của trẻ,
        Chậm của già đổi lẹ của tơ ,
        Ngắm coi cái nhỏ bây giờ ,
        Nhớ trong cái lớn mịt-mờ chiêm-bao. 
         

        Nương con gậy ra vào lụm-cụm,
        Lưng gối dùn lững-thững bước đi.
        Thôi gần hết kiếp làm ǵ ,
        Co tay đếm tuổi quá kỳ tri thiên . 
         

        Bổng tiếng sấm gần bên tai nổ ,
        Nghe tin chàng mệnh số du tiên .
        Ôi thôi trời động đất nghiêng !
        Chết chàng hồn thiếp chơi miền âm-cung . 
         

        Khi tỉnh giấc c̣n trong ṿng tục ,
        Mới biết thân ít phúc hơn chàng .
        Giá chi một mảnh xương tàn ,
        Đày cho thêm nỗi đoạn tràng tử-ly . 
         

        Một thân goá than-ly lại mặc,
        Chống gậy lê, nhúc-nhắc đưa linh.
        Đầu sương chất trắng khối t́nh ,
        Bao nhiêu ân-ái trong ḿnh tử thi . 
         

        Ngó vạn-vật cũng kỳ lẽ chết ,
        Nghe non sông như hết khí sinh .
        Hỏi ta có sống thật t́nh,
        Hay là giấc mộng Diêm-đ́nh đưa nhau . 
         

        Xem cây-cỏ như màu thảm-đạm ,
        Ngó thú-cầm dường cảm đau thương.
        Đất nhà cảnh vật ruộng vườn ,
        H́nh chàng như gắn nẻo, đường vô xa . 
         

        Ḱa đào lư, tàn già đă cổi ,
        Nhắc tượng chàng dựa cội trông hoa.
        Nào là trời lặn bóng tà ,
        Đèn khuya chớ lụn canh gà thăm em . 
         

        Ḱa cụm liễu, gió đêm xao-xác ,
        Đám chim chiều t́m mát nghỉ ngơi .
        Ấy là nơi thiếp trao lời ,
        Trăm năm khi hứa nửa dời buổi nay . 
         

        Ḱa đầu rừng cḥm mai đua nở
        Trước xem màu hớn-hở như nay.
        Cớ sao như ủ như vày ,
        Hay là nhắc thiếp những ngày trao tơ. 
         

        Ḱa lũ én dật-dờ cánh liệng,
        Dựa chơn mây kêu tiếng nỉ-non ,
        Cớ sao ngươi cũng vẫn c̣n ,
        Chồng ta thân mất h́nh chôn cớ nào . 
         

        Bầy hồng nhạn lao-xao vịnh liễu,
        Đám c̣ ngà bận-bịu gành khơi.
        Là nơi lúc đứng khi ngồi ,
        Trông trăng hẹn biển, ngó trời thề non . 
         

        Ḱa đường cũ bước ṃn lăng-tử,
        Đám thú nhà dụ-dự bước chiều .
        Ấy là nẻo thiếp đến kêu,
        Chàng về kẻo trể quá chiều bửa cơm . 
         

        Ḱa bến nước dập-dồn sóng dợn,
        Chỗ đôi ta vui giỡn khi thơ .
        Cũng cây, cũng bải, cũng bờ ,
        Mà sao buổi ấy bây giờ khác nhau ? 
         

        Ḱa nhịp cầu bên đầu khe nhỏ ,
        Đông cḥm cây tây có triền bưng.
        Ấy nơi đôi lứa gặp mừng ,
        Mà nay như nhắc mấy từng tương-tư. 
         

        Ḱa chùa cũ nóc như muốn sập,
        Nơi đôi ta lén gặp gỡ nhau .
        Cớ sao cảnh tịnh úa xàu ,
        Hay là thấy thiếp mà sầu lẻ-loi. 
         

        Bóng hải-đường ta ngồi buổi nọ ,
        Bồng con thơ t́m ngơ nhà thầy.
        C̣n am-tự, c̣n chuà mây,
        Mà chàng đâu vắng, chốn này lặng trang. 
         

        Ḱa cuối xóm mấy hàng trước tử,
        Nọ đầu làng, chài lữ phơi sương.
        Ấy là nơi thiếp đến thường ,
        Thăm chàng đang học nơi trường sân Ngô. 
         

        Ḱa xóm rẫy nắm mồ lố-xố,
        Nơi đôi ta tảo-mộ đạp thanh.
        G̣ đâu phút nỗi th́nh-ĺnh ,
        Nào dè chàng cũng đến giành một nơi. 
         

        Để thân thiếp ḿnh ngồi hiu-quạnh,
        C̣n thây chồng quyết lạnh nắng hồng.
        Đă đành bẻ găy chử đồng ,
        Chia đôi thiếp xóm, chàng đồng không hay. 
         

        Tiếng oan-ương bên tai dan-díu,
        Gió đẩy-đưa bờ liễu lao-xao.
        Lạ nghe lời vật thế nào ,
        Mà ra như tiếng chàng chào buổi xưa . 
         

        Nhành dâu khuất bóng dưa mờ-mệnh ,
        C.i tà dương như hết reo chiều .
        Hương tàn gió tối hiu-hiu,
        Dở chơn hỏi nợ buổi chiều nghỉ đâu . 
         

        Ai sau gót giây lâu như nói ,
        Xin người thương tha lỗi khi xưa .
        Giận đem đổi nhớ cũng vừa,
        Trách ḿnh nào có đỗ thừa phụ duyên ? 
         

        Phải buổi trước đừng phiền đừng oán ,
        Để nguyên t́nh uống cạn chén t́nh.
        Làm chi sĩ nợ ba sinh ,
        Mà nay phải chịu một ḿnh riêng thương . 
         

        Tội chàng trước, tiêu dường tuyết-giá ,
        C̣n thiếp mang trọn cả lỗi chàng .
        Lời phiền đổi lại tiếng than ,
        Thương kia bao nă lại càng thêm thương . 
         

        Đời vắn ngủn, huỳnh-lương in giấc,
        Kiếp phù-sanh đặng thất nơi thân .
        C̣n thân sống chịu phong-trần ,
        Dức hơi dầu muốn trọn gần cũng xa . 
         

        Nếu thiếp trước biết ḥa biết thuận ,
        Nhẫn ghen tương nhịn lẫn ân-t́nh .
        Chia thương ơn ấy đă đành .
        Thứ thê chánh-thiếp giựt-giành chi duyên. 
         

        Giọt lệ thiếp v́ phiền mà chảy ,
        Gẫm thương người chia dải đồng tâm.
        Ta than lỗi bậc cung cầm,
        Nàng sầu nhạn lạc ngư trầm biển mê. 
         

        Vắng mặt chàng thiếp về kiếm kẻ ,
        Chia tương-tư đặng để nên t́nh .
        V́ chàng thiếp kế bố ḱnh ,
        Giữ câu hải-thệ sơn-tinh với nàng . 
         

        Mảng sầu muộn ngổn-ngang trăm mối,
        Chùa thu-không bóng tối mịt-mờ .
        Oanh về tổ, dế reo tơ,
        Đường về vắng bước như tờ canh khuya. 
         

        Tiếng u-minh tía-lia gợi thảm ,
        Giọng ḱnh khua cửa Phạm dập-dồn.
        Câu kinh tiếng kệ gọi hồn ,
        Kêu thương khách tục, giải ḷng người nhân . 
         

        Rồn để bước đến gần điện thánh ,
        Nh́n tượng thờ lại ngảnh thân ḿnh .
        Sao đó hiển, sao đó linh ?
        Phải chăng trước cũng lụy t́nh như ta ? 
         

        Đau-đớn thế nắn ra tượng Phật,
        Lánh khổ nên vụ tất cửa Không .
        Biết chăng cái thảm mất chồng ,
        Xin cho thiếp dựa nơi ḷng từ-bi . 
         

        Hay sợ khổ sanh ly tử biệt ,
        Nên t́m phương dứt tuyệt nợ đời .
        Biết chăng t́nh aí của người,
        Xin cho thiếp hiểu ít lời chơn-ngôn . 
         

        Hay đă sợ thân ṃn gối mỏi ,
        Mến ngày xuân mà tuổi không chờ .
        Linh-đinh bể khổ dật-dờ,
        Xin cho thiếp gởi thân nhờ cửa Không . 
         

        Hay đă sợ nắng nồng tuyết lạnh ?
        Cảng đau thương khó lánh thân phàm.
        Thuyền t́nh chịu sóng không kham,
        Xin cho phận thiếp biến làm ni-cô. 
         

        Buồn t́nh lóng nam-mô câu tụng ,
        Nh́n tượng cây rồi khủng cho thân .
        Thân c̣n nương giữa phong-trần ,
        Khổ kia c̣n đếm mấy lần mới thôi ? 
         

        Rón-rén trước Phật ngồi cúi gật,
        Mấy lạy tŕnh mấy nấc tương-tư.
        Mảnh tâm xin gởi bấy chừ,
        Nương theo thuyền huệ vào bờ tương giang. 
         

        Lui chơn kiếm con đường nhà nội ,
        Lửa đốm nhen dẫn lối thảm trang .
        Mắt xem cái cảnh điêu-tàn ,
        Ḷng thương dường đổ dăy tràng khắp nơi. 
         

        Tiếng dế giống như lời chia thảm ,
        Ngọn đèn khuya nhấp-nhoáng mùi thương .
        Thương v́ trong kiếp đoạn-trường,
        Cùng căn là chết ấy đường xưa nay . 
         

        Một ngày sống là bày bước chết ,
        Sợ chết nên không tiếc sống thừa .
        Đời không mến thế không ưa,
        Ḷng thương nảy-nở cho vừa tốt-tươi. 
         

        V́ sợ chết mà người kiếm sống ,
        Trong căn oan lại mộng tầm duyên .
        Giá hay sợ thế nên hiền ,
        Khuyên đau giải thảm đổi phiền của ai . 
         

        Một vật nhỏ cũng mài cũng gọt ,
        Của dầu hèn cũng mót cũng cằn .
        Giá kia nào kể nên chăng,
        Tay chân chàng để cũng bằng báu châu . 
         

        Thấy ai thảm ḷng đau ái ngại,
        Nghe kẻ sầu như cháy ḷng thương .
        Lau giọt lệ giải tan-ương ,
        Chia cơm nhịn muối đỡ đường khó-khăn . 
         

        Thấy ai thảm ḷng vàng xót-xáy ,
        Nghe kẻ sầu như cháy tâm can .
        Lau giọt thảm, giúp tai-nàn ,
        Nâng h́nh quân-tử với hàng lụy chung . 
         

        Khi ghen ghét không cùng gặp mặt ,
        Nay thấy nhau mà bắt động t́nh .
        Hơn chi giành én giựt anh ,
        Thước cưu khuất bóng dựa cành chung nhau . 
         

        Học cho thấu máy linh cơ tạo
        Xem nét thảm nàng đau như thiếp,
        Trông t́nh chung ṃn kiếp hồng-nhan .
        Phăng tâm ḍm mảnh đoạn-tràng,
        Th́ trong mấy khúc của nàng như ta . 
         

        Sầu đă cháy mặt hoa ủ-dột,
        Thảm đă tràn h́nh cốt héo-don.
        Xuân mai ba bảy đă ṃn .
        Cội thu thêm nảy mấy hườn anh nhi . 
         

        Tay bồng con tay th́ d́u trẻ ,
        Cảnh gia-đ́nh quạnh quẻ không ai.
        Hương thề để trước vị bài,
        Châm đề thấy rơ những ngày biệt phu . 
         

        Cặp liễn tang c̣n câu long-ám ,
        Hạc qui hồi lănh đạm trần ai .
        Quả như chàng có chốn này ,
        Tưởng khi đổ lụy châu mày với duyên . 
         

        Hỏi đon thử lời nguyền khi trước ,
        Gẫm thân nàng bạc phước như ta.
        Oán h́nh liễu, ghét mày hoa ,
        Kiếp tu mỏng măng mới là nữ-nhi . 
         

        Giọt lụy đổ không chi ngăn nổi ,
        Thương thân nàng chung với thân ḿnh .
        Thượng chàng đầy-dẩy mông-mênh ,
        Khối thương khó lấy gaó t́nh đem đong . 
         

        Đôi mặt cách, mà ḷng vẫn một ,
        Khác tông-môn hài-cốt ḥa chung .
        Thề nhau trọn kết dải đồng ,
        Cám ơn chàng giúp mặn-nồng nghĩa-nhân . 
         

        Chia gia-nghiệp trong cơn khốn-khó ,
        Hiệp đôi nhà con nhỏ làm chung .
        Này là vẹn giống trọn ḍng,
        Nàng sanh thiếp dưỡng cũng đồng như nhau. 
         

        Lập gia-thất làm giàu con trẻ ,
        Định lứa đôi đủ thế cùng đời .
        Nàng th́ an phận, an nơi,
        Con th́ đáng mặt, đáng người với ai . 
         

        Khi thong-thả đặt bài trẻ học ,
        Lấy gương già gợi chọc sắp con .
        Nh́n non chỉ nước làm hơn ,
        Mượn bầu tuế nguyệt, giải hờn căn sanh. 
         

        Cỏ huyên cắm kềnh-kềnh đầu tuyết,
        Con gậy lê ṃn khuyết nửa cây .
        Mắt mờ thêm nỗi lăng tai,
        Thất tuần đă quá từ ngày ấu-xuân . 
         

        Ḍ đon hỏi bước rừng thiền cũ ,
        Rằng Phật c̣n ở ngụ Lôi-Âm .
        Tính niên rồi lại tủi thầm ,
        Con đường cực-lạc biết tầm sao ra . 
         

        Nhẫng vơ-vẩn vào ra bến khổ ,
        Trước mặt xem những chỗ sầu than.
        Này là h́nh ảnh của chàng ,
        Này là tiếng khóc của đàn trẻ con . 
         

        Này là chỗ thiếp c̣n niên thiếu ,
        Này là nơi chàng níu thiếp tŕ .
        Này là buổi hiệp hồi ly ,
        Này là khi khóc khi th́ cười mơn. 
         

        Này là chỗ lời hơn tiếng thiệt ,
        Này là nơi cách biệt sanh-ly.
        Này là chỗ thiếp chẳng v́ ,
        Này nơi chàng giận ra đi bỏ nhà . 
         

        Nầy là chỗ đôi ta tái hiệp ,
        Nầy là nơi vừa hiệp vừa vui .
        Nầy là chỗ thiếp đang ngồi ,
        Tin nghe chàng đă qui hồi tiên-bang . 
         

        Các chỗ ấy dẫy tràn thảm tín ,
        Càng ở gần khó nh́n sầu than.
        Cam tâm nín-nẫm gia đàng ,
        V́ con chưa giữ vững-vàng qui-mô. 
         

        Nay tuyết đóng song hồ đông lănh ,
        Dành cửa không gởi mảnh tâm hồn .
        Tiếng chuông thức giấc huỳnh-lương,
        Toan nương thuyền huệ, vào đường vĩnh sanh . 
         

        Bước cảnh tịnh đă đành để cẳng ,
        Tóc qui-y nửa trắng nửa vàng .
        Phồn-hoa xa mă rộn-ràng,
        Vinh-vinh nhục-nhục dăy-tràn kiếp-căn. 
         

        Ngắm thế cuộc chẵng bằng một giấc ,
        Kiếp phù-du đặng thất là bao .
        Nhẫng là đeo thảm chác sầu,
        Tóc xanh cho tới bạc đầu cũng tin . 
         

        Nào là phép giựt-giành quyền lợi,
        Nào là phương chuộng với cầu vinh .
        Thử đem sánh khổ kiếp sanh ,
        Chưa ai thấy đặng phước dành phần hơn . 
         

        Nào vui gượng, do cơn khóc lỡ,
        Nào là khi chịu tớ làm thầy .
        Quyền là chi lợi là chi ?
        Dứt hơi ba tấc có ǵ gọi hay. 
         

        Nào là lúc ăn cay uống đắng ,
        Nào là khen rồi mắng bao phen.
        Tuồng đời trọng-trọng hèn-hèn,
        Chẳng qua bướm tối, mến đèn xôn-xao. 
         

        Nào chữa đẻ biết bao khổ nhọc,
        Nào hơn thua theo học sách đời .
        Tang thương lúc biến khi dời ,
        Trăm năm e cũng một đời thế thôi . 
         

        Nào tranh đấu thắng rồi lại thất,
        Của phù-du chứa chất gọi giàu .
        Thân c̣n đă quí là bao .
        Dứt hơi của cải thế nào không hay. 
         

        Thiệt th́ bỏ,giả vay nên nợ,
        Măn căn xưa chưa mở dây oan.
        Kia là vua,nọ là quan
        Cũng như bọn hát, hí tràng bán vui . 
         

        Sống thấy chết miệng cười mắt khóc ,
        Nịnh lừa trung lưỡi thọc tay đâm .
        Cũng như ác thú nhốt hầm ,
        Ăn nhau cho đă nào cần mệnh nhau. 
         

        Muốn lấy đạo làm đao hai thế ,
        Toan dùng văn, gọi kế sanh nhai.
        Đường hung ác, nẻo chông gai,
        Lấn chen vào chốn nghiệt-đài gọi ngoan. 
         

        Mạnh hiệp yếu lấy gan hung bạo,
        Dữ lấn hiền gươm giáo là hơn .
        Nhẫng lo chác oán mua hờn,
        Hại nhau chẵng biết nghĩa nhơn thế nào . 
         

        Thấy cảnh thế mà đau với thế ,
        Biết thương đời mấy kẻ v́ đời .
        Ngán thay cái kiếp con người ,
        Thôi đành bến Phạn để lời phật răn. 
         

        Thay đạo-phục bước xăng lánh thế ,
        Mơi th́ kinh, tối kệ giải ḷng.
        Từ-bi hứng giọt nhành-dương ,
        Lau thanh trái chủ, lấp đường nghiệp căn . 
         

        Đoạn t́nh ái đem quăng bể khổ,
        Bứt hồng-duyên tính bỏ non thề.
        Nầy bờ tục, nọ bến mơ,
        Từ đây không trở lộn về thấy ngươi . 
         

        V́ thấy đó phải cười lộn khóc ,
        Sách của ngươi chẳng học mà say .
        Của ngươi, của đoạ, của đày,
        Ghét ngươi ta dứt từ ngày buổi ni. 
         

        Lần chuỗi hột từ-bi cửa khổ ,
        Nương gió thanh trăng tỏ là nhà .
        Nước non để bước ta-bà ,
        Sô liêm đem nhuộm màu dà gọi duyên . 
         

        Trương thẳng cánh con thuyền Bát-Nhă,
        Cỗi đau thương giải quả trừ khiên .
        Lấy thân rửa thảm lau phiền,
        Đem công chuộc khách thuyền-quyên lụy t́nh . 
         

        Túi gió trăng thinh-thinh rộng mở,
        Vui hạc cầm hay dở thú riêng .
        Khi động Thánh, lúc non Tiên ,
        Sớm th́ Hải-Đảo tối miền Thiên-thai. 
         

        Đạp giày cỏ nương cây gậy bá ,
        Mặc áo tơi nón lá che thân .
        Trừ trần-cấu, xũ phất-trần ,
        Quen bờ biển trí, dựa gần non nhân . 
         

        Đến phồn-hoa thân gần tục-lự ,
        Chơi lầu hồng hỏi thử trái căn .
        Chuỗi bồ trừ nghiệt gió trăng ,
        Linh-đơn cứu kẻ khổ phần liễu hoa . 
         

        Gót nhân-ái đế nhà kẻ bịnh ,
        Giọng từ-bi thức-tỉnh hung tâm .
        Giữa cơn náo-loạn trổi cầm ,
        Lấy hơi ḥa-nhă dẹp lần bỉ-thô. 
         

        Giúp những kẻ ôm mồ thủ hiếu,
        Dỗ những trang bận-bịu khối t́nh .
        Dọ đường phước giúp mày xanh,
        Đưa con thuyền hạc đến gành thiên-lương. 
         

        Tưới hoa chạ bên đường vô chủ ,
        Đậy giậu thưa cúc xủ mai xàu .
        Bỏ ḷng thảm, dệt tâm đau,
        Nâu-sồng cậy phép đổi màu anh hoa . 
         

        Câu tư biến ra bác-ái,
        Nghiệp oan khiên đổi lại hồng-ân.
        Khi kinh Thánh,lúc kệ Thần ,
        Đọan-trường diệt dứt nợ-nần nữ-lưu. 
         

        Lầu xanh dậm màu tu trở vẻ,
        Cửa không môn mở hé chơn hồng.
        Thu-pḥng học chước thu không,
        Đốt hương cho ấm cho nồng pḥng tiêu . 
         

        Đưa tuổi hạc quen ch́u non-nước,
        Mượn bút nghiên làm chước chê đời .
        Nâng hầu nhựt-nguyệt lưng vơi,
        Dành gương liệt-nữ để lời trinh-phu . 
         

        Nắm huệ-kiếm định thâu trái chủ,
        Mặc đạo y, sạch giũ phồn-hoa.
        Nơi bến khổ, để bước già ,
        Xuân xanh noi dấu xây ṭa anh-phong . 
         

        Cột thân-ái cây ḷng đạo đức ,
        Gầy từ-tâm gắng sức ôn-nhu.
        Nung trang trí-thức nữ-lưu,
        Biết thân giữ mặt hảo-cừu giai-nhân. 
         

        Giồi trí-thức tinh thần đẹp-đẽ,
        Trao tài-ba vẹn vẻ anh thư .
        Vinh th́ chuộng, nhục th́ từ,
        Cân cao tính thấp đặng trừ thiệt hơn . 
         

        Nước ma-ha rửa hờn nhi-nữ,
        Chuỗi bồ-đề ǵn giữ hồng-nhan .
        Cây trăm thước, đổi hương tàn ,
        Treo y bá-nạp làm màn pḥng the . 
         

        Để chuông mơ dựa kề son phấn,
        Chất nhơn-t́nh chồng cận kệ-kinh .
        Tâm ẩn ái giúp chí-linh ,
        Biển mê chèo thuyền t́nh độ nhân. 
         

        Lấy tâm chánh làm cân đong thế,
        Cậy ḷng lành làm kế d́u đời .
        Chông gai, vạch bước thảnh-thơi ,
        Cầm phương cứu khổ, độ người trầm-luân. 
         

        Vẹn nhân-đạo đi lần nẻo chánh ,
        Đến vô-ưu, đặng lánh nhơn-luân.
        Thuyền con mệnh-mệnh như rừng ,
        Đọn đường thánh-đức hỏi chừng Như-Lai. 
         

        Am-tự đóng, chặt gài bước tục,
        Nước Cam-Lồ, cho phước tiêu-diêu .
        Oan-trái dứt, nghiệp chướng tiêu ,
        Cảnh vui Cực-lạc mỹ-miều vẻ-tâm. 
         

        Lánh bợm tục, t́nh thâm cũng tránh ,
        Trốn đau thương, xa cảnh trần-gian .
        Biến thân hạc nội mây ngàn,
        Nắm phan tiếp dẫn, mở đàng Lôi-Âm . 
         

        Nơi cảnh tịnh, âm-thầm vui thú,
        Đem tâm t́nh để ngụ đài sen.
        Thông-dong quạt gió trăng đèn ,
        Nhành dương làm bạn, sách hiền gợi quen. 
         

        Bế ngũ-quan không kiêng tục tánh,
        Diệt tục trần, xa lánh phàm tâm .
        Mệnh thiên giữ vững tay cầm ,
        Đoạt phương tự-diệt, giải phần hữu sinh. 
         

        Linh linh hiển hiển, khinh khinh khứ,
        Sắc sắc, không không, sự sự tiêu .
        Chơn-linh đẹp-đẽ mỹ-miều,
        Xuất dương sớm đă đến triều cung-hư . 
         

        Ngũ khí thanh diệt trừ quả kiếp ,
        Linh quang đầy đặng tiếp hồng-ân .
        Xác tại thế, đă nên Thần,
        Ba mươi sáu cơi, đặng gần linh thiên . 
         

        Hiệp tạo-hóa cầm quyền chuyển thế ,
        Dạy vạn-linh dụng thế từ-bi.
        Sanh ấy kư, tử là qui ,
        Diệu-huyền cơ tạo, chẳng ǵ gọi hơn . 
         

        Chừ mới rơ nguồn cơn kiếp sống ,
        Tấc thây phàm rất mỏng số căn .
        Ham phương cứu thế độ nhân ,
        Giải mê khách tục, cơi trần lánh xa . 
         

        Lấy bác-ái làm ḥa vạn-vật ,
        Đem thiện-duyên xây nấc thang hồng.
        Đọan căn đóng chặt âm-cung ,
        Ṭa sen chín phẩm, để cùng Phật tâm . 
         

        Trăm tuổi sống chẳng lầm tuổi sống ,
        Một kiếp sanh, chưa trọng kiếp sanh.
        Thay thân tạo-hóa là ḿnh ,
        Nâng-niu sanh chúng mới đành chữ nhơn . 
         

        Ngối mà lóng tiếng đờn vô cực ,
        Phước siêu thăng đặng thất nơi ta .
        Biết coi thế giới như nhà
        Sống nên chí Thánh, thác là Thần Tiên . 
         

        Thiếp nhờ Đạo giải phiền diệt khổ ,
        Biết may duyên, lựa chỗ gởi tâm .
        T́m đâu đặng kẻ tri-âm ,
        Ôm thương đem gởi cảnh thần cửa không . 
         

        Càng ngó trái lại miền thế tục ,
        Lụy nhỏ dầm, đôi khúc ḷng đau.
        Ái-ân, ân-ái là sao ,
        Đày thân lắm khách má đào gian-truân . 
         

        Chịu ṃn-mỏi mảnh thân nhi-nữ ,
        Cũng toan lo ǵn-giữ khối t́nh .
        Trăm năm dầu sống mảnh h́nh,
        Th́ trong tâm-lư đă đành tiêu tan. 
         

        Nào những mộng mơ chàng duyên thiếp ,
        Nào những mơ ư hiệp tâm đầu .
        Duyên là đâu, nợ là đâu ,
        Chẳng qua biển khổ bắc cầu sống mê . 
         

        Khối thảm chất tràn-trề bể hẹn,
        Giọt đau thương quá chén hiệp phu.
        Hễ là trí, ấy là ngu ,
        Càng say âu-yếm, càng sầu nhớ thương . 
         

        Khách má phấn môi son đậm sắc ,
        Đặng đem mồi trêu mặt ác-phong .
        Đâu chữ tiết gọi là đồng ,
        Lời than tiếng thiết để ḷng trăm năm . 
         

        Chẳng qua khách ăn nằm quán tục,
        Vắng một ngày lâu chút trọn đời .
        Hỏi ai thỏa chí ai ôi ,
        Tra pḥng hiệp-cẩn, boa hồi khóc riêng . 
         

        Một câu mến gieo phiền muôn tiếng ,
        Đôi lời phân, ngàn miệng xa-xôi .
        Hỏi ai trộm đứng lén ngồi,
        Những cay, những đắng cái mùi ra sao ? 
         

        Tính để viết khuyên rào thiết ngọc,
        Th́ sợ e ghẹo chọc si-t́nh.
        C̣n không để trọn lời lành ,
        Lại e cho gái nhẹ ḿnh nữ trung . 
         

        Toan để bút, ngăn ṿng chồng vợ ,
        Th́ lại e nghịch nợ tiền khiên .
        C̣n khổng lưu lại lời hiền ,
        Mưu chi gỡ nổi, thảm phiền đạo thê . 
         

        Thấy trẻ gái dầm-dề lụy đổ ,
        E cho sau chịu số như già .
        Muốn khuyên đầu Phật xuất gia ,
        Lại e để hại nước nhà khuyết dân . 
         

        Thấy nhi-nữ kiếp căn mỏng-mảnh ,
        Muốn binh lời làm mạnh đỡ nâng .
        Lại e lỗi đạo nhơn-luân ,
        Dở-dang gia-pháp vương-thần loạn ngôi. 
         

        Gẫm thân gái, trọn đời cực nhọc ,
        Tính buông câu gọi chút nghỉ-ngơi .
        Lại e sái thế lỡ thời ,
        Giúp nam-nhân, chẳng có người trọn tâm . 
         

        Nghĩ phận vợ ngàn trăm đau-đớn ,
        Sanh đẻ con nuôi-dưỡng nhọc-nhằn .
        Muốn khuyên giảm bớt ái-ân ,
        Lại e giục kẻ Tấn-Tần chia phôi . 
         

        Nên ngậm thảm, đặng ngồi nuốt thảm ,
        Toan buông lời, chẳng dám hở môi .
        Lén xem sự thế ngậm-ngùi,
        Nguyền trông chỉ đợi phép trời dạy khuyên . 
         

        Tay lịch-sự tự nhiên chê sự ,
        Ḷng đa t́nh vẫn cứ vị t́nh .
        Biết tùng quyền, hiểu chấp kinh ,
        T́m phương hay gởi lấy ḿnh cửa tu . 
         

        Nhẫng thảng măn tháng thâu năm lụn ,
        Sớm công-phu, tối tụng văng-sanh .
        Đă quen cảnh phạm lánh ḿnh ,
        Nên phương nhờ bởi đoạn t́nh ái yêu . 
         

        Nghe một sự hiểu điều khác nghĩ ,
        Trong thất t́nh, tiêu-hủy không không .
        Hết ham danh, chẳng mến công ,
        Xem h́nh lẫn lộ, bùi nồng thế gian . 
         

        Cây trăm thước bắc thang bến khổ ,
        Hoa bốn mùa thơm chỗ nhớp-nhơ .
        Vui đọc truyện, buồn ngâm thơ ,
        Non vu lấp nẻo đàn tơ dở mùi . 
         

        Đếm thử tuổi tám mươi đă quá ,
        Giấc Nam-kha giục-giă tỉnh mê .
        Tâm-thần mỏi-mệt ủ-ê ,
        Khối sanh khi đă gần kề dứt hơi . 
         

        Khổ bịnh thấy trêu người đă quá ,
        Buổi văng sinh giục-giă kêu hồn .
        Tỉnh say trong kiếp dương-môn ,
        Nữ th́ thấy cảnh hoàng-hôn mộng h́nh . 
         

        Muốn gặp mặt thâm t́nh gởi trối,
        Những lỡ bề v́ buổi đoạn từ .
        Không nhan tín, khó hồng thư ,
        Viết quơ chẳng nỗi, giấy như tránh đề . 
         

        Muốn nhắm mắt một bề cho khoẻ ,
        Những t́nh h́nh mọi vẻ trêu ngươi .
        Khi th́ khóc, lúc th́ cười ,
        Bao nhiêu t́nh nghiă, một đời thoáng qua . 
         

        Tám chục năm lâu xa cách mấy ,
        Trong giấc mê xem thấy ngắn thay !
        Ba vạn sáu ngàn ngày .
        Cơi dương-gian với thuyền-đài gần nhau . 
         

        Nhớ con cháu c̣n lâu kiếp sống ,
        Dầu gặp h́nh như bóng sá chi .
        Dỡ hồ-phách, yếu thây thi ,
        Dậy ngồi chẳng nổi, bước đi không rồi . 
         

        Gắng cầm viết, nín hơi sống rốt ,
        Đề năm vần, khắc cốt nữ-lưu .
        Dứt t́nh ái, giải sầu ưu ,
        Hễ thương th́ cũng lo mưu giữ ḿnh . 
         

        THI :

        Giữ ḿnh dầu vẹn tấm t́nh chung .
        Danh tiết nữ-lưu ở phụ tùng.
        Mặt biển khổ dồi-dào ái thủy ,
        Đầu non thế hoại-hủy hương nồng . 

        Mày xanh khá nhớ cơn đầu bạc
        Ngọc trắng đừng cho nhiễm bợn bùn .
        Khí tượng anh-thư ǵn lẩn giá .
        Giúp đoàn nhi-nữ mở non sông . 
         

        Rán quá sức cẩn phong thi nhan .
        Dường say mê, lơ lảng tinh thần .
        Sấn tay thêm một chữ thân .
        Để dành gỡ khổ, đoạn-tràng hồng-nhan . 
         

        Buông ngọn viết vào làn mây trắng ,
        Hễ có thương nhớ dạng là hơn .
        Cảnh thiên gởi tấc hương hồn ,
        Để câu tiết nghĩa vĩnh-tồn hậu-lai . 
         

        Đời đời danh chói CAO-ĐÀI.